تشریفات طلاق
منظور از تشریفات طلاق، پاره ای از تشریفات مربوط به آیین دادرسی یا شکل خارجی و نحوه بیان اراده در طلاق است. در این مبحث به صورت اختصار تشریفات طلاق را بررسی می کنیم.
الف. صدور گواهی عدم امکان سازش
با تصویب قانون اصلاح مقرات مربوط به طلاق در سال ۱۳۷۰، صدور «گواهی عدم امکان سازش» در هر مورد، حتی در صورت توافق زوجین برای طلاق لازم شناخته شده است. قاضی پس از بررسی دادخواست طلاق٬ دلایل و ادله طرفین، موظف است رای خود را با صدور گواهی عدم امکان سازش اعلام کند.
زوجین با در دست داشتن گواهی مذکور به دفتر ازدواج و طلاق مراجعه می کنند تا صیغه طلاق بین آنها جاری شود. مهلت گواهی عدم امکان سازش ۳ ماه است. اگر در این ۳ ماه زوجین به دفتر ازدواج و طلاق مراجعه نکند، باید دوباره برای صدور گواهی عدم امکان سازش اقدام کنند.
ب. داوری
داوری که در قانون جدید از آن به نهاد مشاوره یاد شده است٬ برای حل اختلافات بین زن و شوهر از دیرباز مورد استفاده بوده و بیشتر برای جلوگیری از طلاق به کار می رفته است. داوران اصولا به وسیله طرفین و از بین اعضای خانواده انتخاب می شوند. هر یک از زوجین مکلف هستند ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ تصمیم دادگاه، یک نفر از اعضای خانواده یا بستگان خود را به عنوان داور معرفی کند. اگر هر یک از زوجین توانایی طرفی داور نداشته باشند یا از معرفی داوری خودداری کنند، دادگاه راسا مبادرت به تعیین داور، از بین افراد واجد صلاحیت خواهد کرد. داور باید حداقل ۴۰ سال تمام، مسلمان و مورد اعتماد باشد.بعد از تصویب لایحه حمایت خانواده و لارم الاجرا شدن آن در اردیبهشت سال ۹۲ در دادگاههای خانواده نهادهای مشاوره راه اندازی شده زوجین در پروسه طلاق می بایست طبق دستور قاضی به آن نهاد مراجعه و نظر مشاور را اخذ نمایند.
مشاوران باید به اختلافات خانوادگی زوجین رسیدگی کرده و سعی در رفع اختلاف داشته باشند و در نهایت در صورتی که نتوانستند اختلافات را حل کنند نظر خود را بر امکان یا عدم امکان سازش در مهلت مقرر به دادگاه تسلیم کنند.
ج. اجرای صیغه طلاق
طبق قانون مدنی، زوجین باید بعد از گرفتن عدم امکان سازش به همراه ۲ شاهد برای طلاق (۲ نفر مرد) به دفتر ازدواج و طلاق مراجعه کرده و صیغه طلاق بین آنها جاری شود. اجرای صیغه طلاق و ثبت آن باید در دفتر رسمی طلاق ثبت شود و مراتب در شناسنامه طرفین قید شود. اجرای صیغه طلاق و ثبت آن که زوج حقوق شرعی زوجه از قبیل مهریه و نفقه و … را نقدا بپردازد. در صورتی که زوج از پرداخت حقوق مالی زوجه به صورت نقد، ناتوان باشد دادگاه حقوق مالی زوجه را به صورت تقسیط (قسط بندی شده) اجازه خواهد داد. و زوج جهیزیه زوجه را مسترد دارد و در صورت تلف شدن جهیزیه مثل یا قیمت آن را بپردازد.
اقسام طلاق
قانون مدنی در ماده ۱۱۴۳ طلاق را به بائن و رجعی تقسیم کرده است. این ماده می گوید: طلاق بر دو قسم است بائن و رجعی.
در طلاق بائن برای شوهر حق رجوع نیست. بائن به معنای جدایی است و با وقوع این نوع طلاق، رابطه زوجیت به طور کامل قطع می شود و شوهر نمی تواند در ایام عده، رجوع کند ولی در طلاق رجعی، برای مرد در ایام عده حق رجوع وجود دارد. رجوع همیشه از سوی مرد صورت می گیرد. در واقع رجوع یک عمل حقوقی یک طرفه از جانب مرد است که با هر فعل و لفظی که دلالت بر رجوع داشته باشد، صورت می گیرد و زن نمی تواند از پذیرفتن رجوع، امتناع کند.
انواع طلاق بائن در قانون مدنی
طبق قانون مدنی در موارد زیر طلاق بائن است:
طلاق قبل از نزدیکی واقع شود
طلاق یائسه
– طلاق خلع و مبارات مادام که زن رجوع به عوض نکرده باشد
– سومین طلاق که بعد از سه وصلت متوالی به عمل آید، اعم از اینکه وصلت در نتیجه رجوع باشد یا در نتیجه نکاح جدید
مفهوم و شرایط طلاق خلع و مبارات:
خلع به معنای کندن است و طلاق خلع، طلاقی است که زن به واسطه کراهتی که از شوهر دارد در مقابل مالی که به شوهر می دهد،طلاق می گیرد. میزان مالی که زن به شوهر در مقابل طلاق می دهد می تواند عین مهر یا کمتر و بیشتر از آن باشد. در واقع در این نوع طلاق، زن که از زندگی زناشویی ناراضی است، برای رهایی خود از قید ازدواج، با پرداخت مالی به شوهر موافقت خود را برای طلاق جلب می کند. معمولا در این گونه موارد زن به قول معروف، مهرش را حلال و جانش را آزاد می کند.
مبارات در لغت به معنای بیزار شدن از یکدیگر است و در اصطلاح حقوقی به شرح زیر تعریف شده است:
ماده ۱۱۴۷ قانون مدنی: «طلاق مبارات آن است که کراهت از طرفین باشد…» در این صورت زن می تواند با دادن مالی به شوهر، او را حاضر به طلاق کند. ولی در این گونه طلاق، کراهت و نارضایی از زندگی دو جانبه است به همین علت مالی را که زن در ازاء طلاق به شوهر می دهد محدود کرده و بیشتر از میزان مهر نشمرده است.
آثار طلاق
در این مبحث، به طور اختصار آثار طلاق بائن و سپس آثار طلاق رجعی را شرح خواهیم داد.
الف) آثار طلاق بائن
اگر طلاق بائن باشد رابطه نکاح از تاریخ طلاق به طور کامل قطع می شود. براثر طلاق بائن زن و شوهر از قید زناشویی آزاد می شوند: شوهر پس از طلاق می تواند ازدواج کند. زن نیز بعد از سپری کردن مدت عده می تواند ازدواج کند. با وقوع طلاق، حقوق و تکالیف متقابل زن و شوهر نسبت به یکدیگر ساقط می شود. اقامتگاه زن تابع اقامتگاه شوهر نیست و بقاء نام خانوادگی شوهر برای زن منوط به اجازه شوهر است.
زنی که در عده طلاق بائن است مستحق نفقه نیست مگر اینکه آبستن باشد.
ب) آثار طلاق رجعی
در مواردی که طلاق مطابق قانون مدنی، بائن نباشد رجعی است. در این نوع طلاق تا زمانی که عده زن (۳ ماه و 1۱۰ روز) منقضی نشده باشد، رابطه نکاح کاملا قطع نشده و در واقع زن در حکم زوجه است. به همین علت نفقه ایام عده زن به عهده شوهر است و ازدواج شوهر با زن دیگر قبل از انعقاد عده زن اول، احتیاج به اجازه دادگاه دارد. در ایام عده طلاق رجعی، شوهر حق رجوع دارد و در صورت رجوع، رابطه زوجیت مجددا برقرار می شود.
ماهیت رجوع
رجوع یک عمل حقوقی یک جانبه و ایقاع از سوی مرد است که با لفظ و عملی که دلالت بر رجوع دارد، حاصل
می شود. مثلا مرد با لفظ یا نوشته یا عملی، مانند بوسیدن یا نزدیکی می تواند قصد خود را بر رجوع و انصراف از طلاق اعلام کند. زن نیز نمی تواند مانع رجوع مرد شود.
ثبت رجوع
عدم ثبت رجوع برابر قانون جرم شناخته می شود و برای متخلف حبس تا 1 سال با جزای نقدی از هفتاد هزار و یک تا سه میلیون ریال مقرر گردیده است.